Nếu bạn từng quét mã QR để thanh toán ở siêu thị, gọi món tại quán ăn, hay đăng nhập vào một dịch vụ trực tuyến, bạn đang sử dụng một trong những phát minh công nghệ có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất của thế kỷ 21. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, mã QR – với những ô vuông đen trắng quen thuộc – lại bắt nguồn từ một ý tưởng bất ngờ của kỹ sư Masahiro Hara (Denso Wave, Nhật Bản) vào năm 1994.
Từ bàn cờ vây đến phát minh thay đổi ngành công nghiệp
Đầu thập niên 1990, ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản đối mặt với bài toán quản lý linh kiện ngày càng phức tạp. Khi đó, mã vạch truyền thống (UPC) – vốn chỉ mã hóa thông tin theo một chiều và chứa tối đa khoảng 20 ký tự – không còn đáp ứng được nhu cầu lưu trữ và tốc độ quét.
Trong một lần chơi cờ vây, Masahiro Hara nhận ra cách sắp xếp các ô đen trắng trên bàn cờ có thể truyền tải thông tin hiệu quả hơn nhiều so với các vạch thẳng truyền thống. Từ đó, ông và nhóm của mình đã phát triển nên mã QR (Quick Response), một loại mã vạch hai chiều hình vuông, có thể lưu trữ tới 7.000 ký tự – vượt trội so với mã vạch truyền thống.
Lịch sử mã vạch: Từ vòng tròn đến chuẩn hóa toàn cầu
Trước mã QR, mã vạch đã xuất hiện từ năm 1949, do hai nhà sáng chế người Mỹ Joseph Woodland và Bernard Silver phát minh, với thiết kế ban đầu là các vòng tròn đồng tâm. Tuy nhiên, phải đến khi công nghệ laser ra đời vào những năm 1960, mã vạch mới thực sự được ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp Mỹ. Đầu thập niên 1970, ngành bán lẻ Mỹ thống nhất tiêu chuẩn mã vạch UPC, mở đường cho quá trình tự động hóa thương mại hiện đại.
Tuy nhiên, mã vạch UPC vẫn gặp nhiều hạn chế: chỉ đọc được theo một chiều, dễ bị lỗi khi bị rách hoặc mờ và dung lượng lưu trữ quá thấp so với nhu cầu thực tế. Đây chính là động lực để Masahiro Hara sáng tạo ra mã QR.
Đột phá công nghệ: Mã QR vượt xa giới hạn cũ
Mã QR được thiết kế với ba hình vuông lớn ở ba góc, giúp máy quét dễ dàng nhận diện vị trí và hướng của mã, kể cả khi bị in cùng văn bản hoặc bị hư hại một phần. Nhờ cấu trúc hai chiều, mã QR không chỉ lưu trữ được lượng thông tin lớn mà còn cho phép quét ở mọi góc độ, tốc độ giải mã nhanh gấp 10 lần mã vạch truyền thống. Đây là bước tiến vượt bậc, đặc biệt hữu ích trong môi trường sản xuất công nghiệp, nơi linh kiện có hình dạng và vị trí đa dạng.
Ban đầu, mã QR được ứng dụng trong các nhà máy ô tô của Toyota để tối ưu hóa quy trình sản xuất. Nhưng bước ngoặt thực sự đến khi Denso Wave quyết định mở công nghệ này miễn phí, không thu phí bản quyền, tạo điều kiện cho mã QR lan rộng khắp các ngành nghề.
Từ nhà máy đến đời sống: Mã QR bùng nổ toàn cầu
Sau khi được công nhận là tiêu chuẩn ISO vào năm 2000, mã QR nhanh chóng xuất hiện trong nhiều lĩnh vực tại Nhật Bản, từ công nghiệp, bán lẻ, logistics đến đời sống tiêu dùng hàng ngày. Tuy nhiên, phải đến khi điện thoại thông minh phổ biến và đặc biệt là sự bùng nổ của thanh toán di động tại Trung Quốc, mã QR mới thực sự “cất cánh” trên toàn cầu. Các ứng dụng như WeChat đã tích hợp mã QR vào mọi dịch vụ, biến nó thành công cụ thanh toán, truy cập thông tin, nhận ưu đãi, thậm chí là xác thực danh tính.
Đại dịch COVID-19 càng thúc đẩy mã QR trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống hiện đại, từ khai báo y tế, truy vết tiếp xúc đến thực hiện các giao dịch không tiếp xúc.
Mã QR – Biểu tượng của sự thích nghi và sáng tạo
Từ một ý tưởng nảy ra trên bàn cờ vây, mã QR đã vượt qua mọi giới hạn của công nghệ mã vạch truyền thống, trở thành biểu tượng của sự đổi mới và thích ứng công nghệ. Đó là minh chứng cho sức mạnh của sáng tạo – khi một phát minh nhỏ có thể thay đổi cách cả thế giới vận hành, kết nối và giao dịch mỗi ngày.
>>> Xem thêm:
Sacombank, Visa và các ví điện tử hàng đầu đẩy mạnh thanh toán qua mã QR
Dịch vụ thanh toán xuyên biên giới qua mã QR giữa Việt Nam và Trung Quốc sắp ra mắt
